سرگذشت ملا عبد الفتاح فومنى مؤلف تاريخ گيلان عبد الفتاح ظاهرا در گيلان متولد شد و همانجا چشم از جهان فروبست . از دوران جوانى و مدرسه و معلمان و كسب مقدمات علمى او اطلاعى به دست نيامد . در گوشه‌اى از فومن به كار كشاورزى اشتغال داشت و خمول و گمنامى را به جاى شهرت پسنديده بود . اتفاقات و سوانح عجيب گيلان او را بر آن داشت كه قلم بر كاغذ گذارد و شرحى دربارهء اين جريانات غيرعادى بنويسد . خود او در مقدمهء تاريخ گيلان چنين نوشته است : « در اين پنجاه سال كه مملكت معمورهء دار المرز ، به تصرف سلاطين اسحاقيه درآمده ، فترات و انقلابات و هجوم و ازدحام عوام مثل فتور غريب شاه مشاهده نشده بود . اين فقير بى بضاعت عبد الفتاح فومنى را كه به گوشهء دهقانى ، به عزلت و انقطاع به سر مىبرد ، به خاطر فاتر خطور نمود كه قضيهء مذكوره را به نوعى كه سانح شده بود تأليف نمايد . چون واقعات مذكوره ، حسب الواقع به تحرير واقع نشده بود ، به فكر آن افتاد كه شمه‌اى از حالات ملوك و سلاطين مازندران و گسكر و آستارا و لنگركنان كه در عصر و زمان تسلط و استيلاى سلاطين صفويه به‌وقوع رسيده ، بيان سازد . » « 1 » شايد آشنائى او با ديوانيان سبب شد كه او از گوشهء اعتزال بيرون آيد و به كارهاى ديوانى تن در دهد . يك بار او را با بهزاد بيك - وزير گيلانات - معاشر و همنشين مىبينيم . اين دوستى ظاهرا در سال 1020 يا 1021 قمرى است . زيرا در همين تاريخ است كه خواجه محمد رضاى

--> ( 1 ) - تاريخ گيلان ص 5 .